عبيد الله بن عبد الله ابن خرداذبه ( مترجم : سعيد خاكرند )
91
المسالك و الممالك ( فارسى )
جزاير درياست . و شهر بزرگ روم و سنگر و دژ مستحكم اهل آن ، قسطنطينية است كه بذروم ناميده مىشود و پادشاه روم بزرگترين و عزيزترين افراد نزد مردم باشد و ملك و پادشاهى نزد آنها ، وراثت و قانون نيست ، بلكه بر مبناى غلبه باشد ، لذا پادشاهانى اعم از زن و مرد بر آنها سلطنت كردهاند و لقب پادشاه باسيلى است و لباس فرفير وى از حرير ساخته شده كه كمى به سياهى مىزند و هيچكس جز پادشاه حق پوشيدن لباس فرفير و كفش قرمز را ندارد و هركس به چنين اقدامى مبادرت ورزد كشته خواهد شد . و آنچه درباره پادشاه گفته آيد اينكه لنگهاى كفش سرخ و لنگهاى سياه به پا مىكند و در شهر بذروم چهارصد مرد كه لباس آنها از نوع طيلسان سبز رنگ بوده و با طلا زينت شده ، به عنوان مشاورين پادشاه در انجام اوامر وى و اوامر اسقفهايى كه در قسطنطينيه به سر مىبرند به خدمت مشغولاند . اينان بر روى فرزندان اسماعيل تيغ كشيده و آنها را مىكشند و يا با تبر و سنگ مىزنند و آنها را در كورههاى آتش مى - اندازند ؛ و سپاهيان آماده به خدمت پادشاه چهار هزار سواره و چهار هزار پياده مىباشد . و پادگان پادشاه در سفر و حضر چهار بخش است كه فرماندهى بر آن در دست چهار اسقف باشد ؛ هر گروه سواره شامل گردانى است كه دوازده هزار تن را دربر مىگيرد : شش هزار مزدور و شش هزار ( شاجرد ) . هنگامى كه پادشاه به سرزمين عربها لشكر مىكشد در بدروليه اردو مىزند كه در فاصلهء چهار روز راه از قسطنطينيه قرار دارد و محل تجمع اعراب و روميان است ، سبزهزارى آباد كه رودخانهاى زلال به پهناى سى ذراع در آن روان است و اين رود از چشمههائى نشأت گرفته و به صاغرى ، درياى سبز مىريزد و صاغرى به درياى بزرگ پشت قسطنطينيه مىريزد و در آن آبهاى گرم و گوارائى است كه پادشاهان بر آن بنايى قرار دادهاند ؛ وسعت آن خانه به حدى است كه هزار انسان را در خود جاى مىدهد . بناى مزبور هفت خانه را شامل مىشود كه در درون آنها ، آب تا سينه انسان را فرامىگيرد ؛ فاضلاب آن به درياچه سرازير مىشود .